Talenti Matematikor i Vajzave Shqiptare: Një Avantazh Strategjik
Raporti i PISA 2022 tregoi një rënie të theksuar të njohurive të nxënësve 15-vjeçarë shqiptarë. Megjithatë, një analizë e detajuar nga Organizata për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik (OECD) nxjerr në pah një anë pozitive: Shqipëria ka një përqindje të lartë të vajzave të talentuara në matematikë, duke u krahasuar me sukses edhe me vendet e zhvilluara të Evropës. Kjo e dhënë është theksuar edhe në raportin e fundit të perspektivës ekonomike të Bankës Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim.
Të dhënat tregojnë se vajzat në Shqipëri përbëjnë rreth 40% të grupit që klasifikohet në 2% të nxënësve më të shkëlqyer në matematikë, një shifër kjo më e lartë se mesatarja e vendeve të G7-ës. Studimi vëren se vajzat po fitojnë gjithnjë e më shumë terren në matematikë, dhe Shqipëria renditet në një grup vendesh ku përfaqësimi i vajzave në nivelet më të larta të performancës matematikore është relativisht i lartë.
Ndonëse vende si Malajzia, Mongolia, Bosnja dhe Rusia kanë përqindje edhe më të larta të vajzave mes talenteve në matematikë, në vendet post-komuniste si Shqipëria, ky hendek gjinor është rreth gjysma e atij që vërehet në ekonomitë e tjera. Kjo dëshmon për një traditë më të fortë të përfshirjes së grave në arsim dhe në fushat teknike.
Ekspertët vlerësojnë se trashëgimia e vendeve post-komuniste, ku pjesëmarrja e grave në tregun e punës dhe në fushat STEM (Shkencë, Teknologji, Inxhinieri, Matematikë) ka qenë historikisht më e lartë, po ndikon pozitivisht në ngushtimin e hendekut gjinor të talenteve. Kjo krijon një potencial të rëndësishëm për avantazh konkurrues në ekonominë moderne, veçanërisht nëse këto prirje mbështeten me politika të qëndrueshme arsimore dhe sociale.
Në shkallë globale, hendeku gjinor në matematikë, veçanërisht në ekonomitë e përparuara, zgjerohet shumë tek ekselenca, ku diferenca trefishohet në krahasim me vendet në zhvillim si Shqipëria. Përgatitja e vajzave në matematikë mund të shërbejë si një mjet kyç për tërheqjen e investimeve të huaja në sektorët me vlerë të lartë.
Ky nivel i lartë i vajzave në nivelet më të larta akademike përbën një burim të jashtëzakonshëm dhe ende të pashfrytëzuar në epokën digjitale. Në një treg ku kërkesa globale për aftësi analitike, programim dhe inxhinieri po rritet me ritme të shpejta, kapitali njerëzor i trajnuar mirë në matematikë është një potencial që Shqipëria duhet ta shfrytëzojë maksimalisht.
