Nga tragjedia e Novi Sadit te rrëzimi i Vuçiçit, si studentët arritën të ndryshojnë historinë politike të Serbisë

Një tragjedi me 16 viktima në Novi Sad u bë pikënisja e një lëvizjeje studentore që ndryshoi skenën politike të Serbisë. Ajo që nisi si një kërkesë për drejtësi dhe ndëshkimin e përgjegjësve të shembjes së strehës së një stacioni hekurudhor, u shndërrua në një revoltë kombëtare kundër korrupsionit dhe mënyrës së qeverisjes së vendit. Pas gati dy vitesh protestash, bllokimesh universitetesh dhe mobilizimi qytetar, Lista Studentore arriti, sipas rezultateve paraprake të raportuara, të fitonte zgjedhjet parlamentare të 25 tetorit 2026, duke mposhtur forcën politike të presidentit Aleksandar Vuçiç. Në krye të listës që sfidoi pushtetin e Vuçiçit u vendos Ilija Srdanoviç, kardiolog dhe profesor në Fakultetin e Mjekësisë në Novi Sad. Përkrah tij u rreshtuan figura të njohura të jetës publike serbe, mes tyre legjenda e basketbollit Dejan Bodiroga, aktori Tihomir Staniç dhe ish-guvernatori i Bankës Kombëtare të Serbisë, Dejan Shoshkiç. Një profesor, një sportist, një aktor dhe një ekonomist, të ardhur nga fusha të ndryshme, u bashkuan në një projekt politik që lindi nga protestat studentore dhe jo nga strukturat tradicionale partiake. Por rruga që i çoi studentët drejt kutive të votimit nisi shumë më herët, më 1 nëntor 2024, kur shembja e një strehe betoni në stacionin hekurudhor të Novi Sadit shkaktoi vdekjen e 16 personave. Tragjedia tronditi opinionin publik serb dhe ngriti pikëpyetje të shumta mbi sigurinë e objektit, cilësinë e punimeve të rindërtimit dhe përgjegjësinë e institucioneve shtetërore. Studentët kërkuan transparencë dhe hetim të plotë të ngjarjes. Kritikët e qeverisë ngritën dyshime se pas tragjedisë qëndronin korrupsioni, abuzimet me fondet publike dhe mungesa e kontrollit mbi projektet infrastrukturore. Protestat nisën në universitete, por shumë shpejt u përhapën në qytete të ndryshme të Serbisë. Studentëve iu bashkuan pedagogë, fermerë, aktorë, juristë dhe mijëra qytetarë që kërkonin përgjegjësi institucionale dhe ndryshime politike. Në mars të vitit 2025, Beogradi u përfshi nga një prej demonstratave më të mëdha të viteve të fundit. Rrugët e kryeqytetit u mbushën me protestues, ndërsa kërkesat për drejtësi lidhur me tragjedinë e Novi Sadit u zgjeruan në një lëvizje kundër korrupsionit dhe përqendrimit të pushtetit. Ndryshe nga partitë tradicionale opozitare, studentët vendosën të mos kishin një udhëheqës të vetëm. Vendimet merreshin përmes asambleve universitare, ku pjesëmarrësit diskutonin dhe votonin për hapat e ardhshëm të protestës. Kjo mënyrë organizimi i dha lëvizjes një strukturë kolektive dhe synonte të ruante pavarësinë e saj nga partitë politike. Me kalimin e kohës, studentët vendosën që kërkesat e tyre të mos mbeteshin vetëm në rrugë, por të përfaqësoheshin edhe në institucionet shtetërore. Për këtë arsye, ata ndërmorën hapin për të hyrë në garën zgjedhore. Në vend që të kandidonin vetëm aktivistë studentorë, u përzgjodhën personalitete të njohura nga fusha e arsimit, shëndetësisë, sportit, kulturës dhe ekonomisë. Kështu u krijua Lista Studentore, një alternativë politike që synonte të përfaqësonte kërkesat e protestuesve. Programi i saj u mbështet në 11 pika, ku përfshiheshin lufta kundër korrupsionit, forcimi i shtetit ligjor, hetimi i abuzimeve ndaj protestuesve, largimi i zyrtarëve të përfshirë në shkelje dhe ndryshime në drejtimin e mediave publike e ndërmarrjeve shtetërore. Studentët kërkuan gjithashtu krijimin e një njësie të posaçme policore për arrestimin e personave përgjegjës për shkeljet e ligjit. Një element tjetër i strategjisë së tyre ishte distancimi nga partitë tradicionale opozitare. Lëvizja nuk pranoi të shkrihej në koalicione me to, ndërsa disa forca opozitare vendosën të tërhiqeshin nga gara për t’i dhënë mbështetje Listës Studentore. Në këtë mënyrë, studentët arritën të krijonin një profil të pavarur politik dhe të tërhiqnin mbështetjen e qytetarëve që kërkonin një alternativë ndaj pushtetit të Vuçiçit dhe opozitës tradicionale. Pas gati dy vitesh mobilizimi, më 25 tetor 2026, beteja politike u zhvendos përfundimisht në kutitë e votimit. Sipas rezultateve paraprake të raportuara, Lista Studentore siguroi 51.47% të votave, ndërsa lista e mbështetur nga Aleksandar Vuçiç mori 40.42%. Vetë presidenti serb pranoi humbjen, ndërsa sipas vlerësimeve të tij, Lista Studentore pritej të siguronte nga 135 deri në 140 mandate në parlamentin me 250 deputetë, duke marrë shumicën e nevojshme për të formuar qeverinë. Rezultati u prit me festime në selinë e Listës Studentore, ku kandidatët dhe mbështetësit kënduan së bashku këngën “Srbija se budi”, që në shqip do të thotë “Serbia po zgjohet”. Për Aleksandar Vuçiçin, i cili kishte drejtuar Serbinë si kryeministër ose president që prej vitit 2014, rezultati shënoi një humbje të rëndësishme politike pas më shumë se një dekade dominimi. Për studentët, fitorja e raportuar ishte kulmi i një rrugëtimi që nisi me kërkesat për drejtësi pas tragjedisë së Novi Sadit dhe vijoi me protesta masive, bllokime universitetesh dhe organizim në të gjithë vendin. Megjithatë, kalimi nga protesta në qeverisje përbën një sfidë të re. Përfaqësuesit e Listës Studentore do të duhet të përballen me përgjegjësinë e drejtimit të institucioneve, të cilat për gati dy vjet i kishin kritikuar për korrupsion, mungesë transparence dhe abuzim me pushtetin. Lufta kundër korrupsionit, garantimi i pavarësisë së institucioneve dhe rikthimi i besimit të qytetarëve te shteti mbeten ndër pritshmëritë kryesore ndaj forcës së re politike. Nga tragjedia e 1 nëntorit 2024 në Novi Sad deri te zgjedhjet e 25 tetorit 2026, lëvizja studentore përshkoi një rrugë të gjatë, duke e kthyer kërkesën për drejtësi në një projekt politik kombëtar. Tashmë, sfida nuk është më vetëm ndryshimi i pushtetit, por edhe përmbushja e premtimeve për një mënyrë tjetër qeverisjeje në Serbi.