“Kur koha flet me emra”. Hasan Pasha sjell veprën e katërt monografike me 100 personalitete

Ka ardhur në jetë vepra më e re monografike e autorit Hasan Pasha, me titull "Kur koha flet me emra". Ky libër, i katërti në radhën e botimeve të tij, vjen si një dëshmi e gjallë e pasurisë njerëzore dhe intelektuale të trevës së Matit ndër vite. Vepra është një arkiv i mirëfilltë vlerash, ku zënë vend portretet e 100 personaliteteve që kanë lënë gjurmë të pashlyeshme në jetën shoqërore, kulturore dhe profesionale të Matit. Në parathënien e librit, Hasan Pasha shprehet se vepra nuk është thjesht krijimtari artistike, por një shenjë respekti dhe mirënjohjeje për gratë dhe burrat që kanë dhënë kontribute të çmuara në fusha të ndryshme të jetës. Ai thekson se ky libër vjen si vazhdim i monografive të tij të mëparshme, por me një këndvështrim më të gjerë, duke përfshirë figura që kanë lënë gjurmë të dukshme në shoqëri, larg bindjeve politike dhe afër vlerave të punës e integritetit. Në faqet e këtij libri zënë vend mjekë, artistë, arsimtarë, inxhinierë, ushtarakë, klerikë dhe shumë profesionistë të tjerë. Secili prej tyre përfaqëson një gur themeli në ndërtimin e historisë së Matit. Në faqet e monografisë spikasin emra të mëdhenj si Abdi Mati, ish-komandanti legjendar i Flotës Luftarake Detare, dhe studiuesi i shquar Arif Mati (Mathieu Aref). Portretet variojnë nga ikona të kirurgjisë si dr. Xhelal Dezhgiu, te poetë si Basir Bushkashi e deri te dëshmorë të atdheut si komisar Musa Skura, duke ofruar një pasqyrë të gjithanshme të shoqërisë. Monografia ndalet gjatë te figura të tilla si kolonel Sul Domi, i njohur si "Babai i Artilerisë Shqiptare", trajton histori prekëse si ajo e Gjin Markut, i dënuar me vdekje nga fashizmi, por që vdiq në burgjet e komunizmit.Një hapësirë e veçantë i kushtohet plejadës së intelektualëve dhe artistëve matjanë. Spikasin emra si poeti Hysni Milloshi dhe mjeshtri i dajres Isuf Gjoka. Nuk mungojnë as dinastitë e dijes, si familja Xhetani dhe Canameti, të cilat kanë dhënë me dhjetëra mësues, duke ndriçuar breza të tërë me dije. Një tjetër figurë e spikatur është Osman Cenaj, ish-kryebashkiak i Burrelit, apo dhe figura të shërbimit fetar, si hafiz Musa Stafasani, Myfti i Matit për rreth katër dekada. Këto portrete dëshmojnë për larmishmërinë e kontributeve që kanë ndërtuar identitetin e krahinës. Redaktori i veprës, Hamdi Hysuka, vlerëson se një nga meritat kryesore të autorit Hasan Pasha është ruajtja e një distance të qartë nga interpretimet politike dhe ideologjike. Portretet janë ndërtuar mbi fakte, dokumente dhe dëshmi familjare, duke i dhënë veprës besueshmëri shkencore dhe seriozitet dokumentar. Kjo qasje e bën librin një dëshmi të besueshme të evolucionit shoqëror të Matit ndër dekada. Nga pikëpamja metodologjike, libri ndjek një qasje biografike ku individi trajtohet si bartës i vlerave kolektive. Gjuha e përdorur karakterizohet nga qartësia dhe stili i matur institucional, duke e bërë veprën të lexueshme për publikun e gjerë, por njëkohësisht të përshtatshme për përdorim arkivor. Autori arrin të ruajë ekuilibrin mes informacionit faktik dhe dimensionit njerëzor të figurave të trajtuara, duke i dhënë librit vlerë të shtuar edukative. Në tërësinë e tij, “Kur koha flet me emra” paraqitet si një arkiv vlerash dhe një akt qytetarie që synon të mos lejojë humbjen e gjurmëve në kohë. Libri konsiderohet një referencë e rëndësishme për studiuesit, institucionet dhe brezat e rinj, duke forcuar ndërgjegjen historike dhe respektin për figurat që kanë ndërtuar me punë dhe integritet historinë e Matit. Vepra e katërt e Hasan Pashës është tashmë në dorën e lexuesit, si një ftesë për të reflektuar mbi rolin e individit në shoqëri.